1. Navigation
  2. Inhalt
  3. Herausgeber
Inhalt

Suwerenne królestwo Saksonii 1815-1918

Suwerenne królestwo Saksonii 1815-1918

Stosunek sił w Europie kształtował się na nowo. Saksonia straciła na rzecz Prus 2/3 swojego terytorium oraz 1/3 ludności. W różnych pojedynczych państwach Związku Niemieckiego dochodzi tymczasem do nasilenia ruchów narodowych, które skutkują wybuchem rewolucji w marcu 1848 roku. Król saski odrzuca jednak konstytucję opracowaną w kościele św. Pawła, przewidującą państwo federacyjne z centralnym rządem pod przywództwem dziedzicznej władzy cesarskiej i z parlamentem w roli władzy ustawodawczej. Z tego też powodu dochodzi do zamieszek stłumionych krwawo z pomocą pruskiego wojska. W XIX wieku Saksonia rozwija się w kierunku sprawnego i uprzemysłowionego państwa i staje się głównym ośrodkiem niemieckiego ruchu robotniczego.

Monarchia saska w Rzeszy Niemieckiej 1871-1918

W roku 1871 Saksonia staje się częścią nowo utworzonej Rzeszy Niemieckiej. Wprawdzie nadal istnieje w Saksonii monarchia konstytucyjna, jednak traci ona na swoim znaczeniu. Saksonia coraz bardziej wysuwa się na czoło niemieckich krajów uprzemysłowionych. W pierwszej wojnie światowej wystawia swoją własną armię i traci ponad 1/4 swoich żołnierzy. W toku rewolucji wybuchłej w listopadzie 1918 roku dochodzi w Saksonii do powstania Zjednoczonej Rady Rewolucyjnej robotników i żołnierzy (prawica, centrum, SPD). Rada ta ogłasza dnia 10. listopada 1918 roku detronizację króla i koniec monarchii. W cyrku Sarrasani Herrmann Fleißner powołuje Republikę Saksonii.

Poszczególne wydarzenia

1815 Na Kongresie Wiedeńskim Saksonia po przegranej Bitwie Narodów pod Lipskiem traci 2/3 swojego terytorium oraz 1/3 ludności na rzecz Prus i staje się członkiem Związku Niemieckiego.

19. października 1817 Wraz z rozwiązaniem stanów łużyckich Łużyce zostają administracyjnie przyłączone do Saksonii.

1818 Rozwiązany zostaje rząd kolegialny w Wurzen, co powoduje pełne wchłonięcie przez Saksonię również tego biskupiego terytorium.

13. listopada 1819 Pomimo realizacji Postanowień Frankfurckich pod konserwatywnymi rządami nie dochodzi w Saksonii do »prześladowań demagogów«.

5. maja 1827 Umiera król Frderyk August I. Następcą Fryderyka zostaje jego konserwatywny brat Anton (1827-1836).

25. czerwca 1830 Podczas obchodów 300-lecia wyznania augsburskiego dochodzi do zamieszek wśród ludności protestanckiej skierowanych przeciwko katolickiemu dworu.

18. września 1830 Po zamieszkach w Lipsku i Dreźnie Fryderyk August zostaje obwołany księciem i współregentem. Konserwatywny szef gabinetu von Einsiedel ustępuje, jego następcą zostaje liberalny von Lindenau. Przywrócił on porządek na drodze negocjacji i miał w planach opracowanie konstytucji.

4. września 1831 W rok później wchodzi w życie liberalna konstytucja, dzięki której Saksonia staje się niepodzielną monarchią konstytucyjną, w której gwarantowane są pewne prawa podstawowe. Parlament krajowy zostaje podzielony na 2 izby i wyposażony w moc ustawodawczą. Tym samym po raz pierwszy dochodzi do podziału władzy. Jednocześnie (24. września) wprowadza się jednak ograniczone prawo wyborcze.

1. grudnia 1831 Centralne urzędy, tajny gabinet, tajna rada, rząd krajowy oraz tajne kolegium finansowe, których kompetencje zachodzą na siebie, zostają zastąpione przez 6 wyspecjalizowanych ministerstw. Wprawdzie ministrów powołuje król, ale odpowiedzialność ponoszą oni przed parlamentem. Poza tym istnieje funkcja ministra państwa kierującego poszczególnymi wyspecjalizowanymi ministerstwami w ramach jednego wspólnego ministerstwa.

9. grudnia 1832 Po zniesieniu dziedzicznego poddaństwa Górnych Łużyc (1. kwietnia), dochodzi do ich prawnego zrównania z krajami dziedzicznymi.

1. stycznia 1834 Wejście Saksonii do Niemieckiego Związku Celnego (18.III.1833) jako jednolitej ogólno niemieckiej przestrzeni gospodarczej staje się faktem.

24. stycznia 1835 Pełnoprawne zrównanie Górnych Łużyc z krajami dziedzicznymi oraz zniesienie ich oddzielnej konstytucji.

6. czerwca 1836 Król Anton umiera. Jego następcą zostaje dotychczasowy książę i współregent Fryderyk August II (1836-1854), który uosabia jeszcze bardziej konserwatywne poglądy.

Wrzesień 1843 Liberalny szef gabinetu von Lindenau zostaje zastąpiony przez konserwatystę von Könneritza, który doprowadza do zaostrzenia cenzury. Klęski nieurodzaju z lat 1845-1846 oraz kryzys gospodarczy (1847) wspierają powstanie ugrupowań radykalnych.

1848/49 Podczas Wiosny Ludów król poddaje się na początku żądaniom demokratycznym. Po odrzuceniu dla Saksonii konstytucji uchwalonej we frankfurckim kościele św. Pawła i rozwiązaniu parlamentu przez króla Fryderyka Augusta II dochodzi w maju 1849 do zbrojnych zamieszek, które zostają stłumione z pomocą pruskiego wojska.

1854 Król Fryderyk August II ulega śmiertelnemu wypadkowi w Tyrolu. Na tron wstępuje jego brat Johann (1854-1873).

W XIX wieku Saksonia rozwija się w kierunku państwa uprzemysłowionego. Jest również najgęściej zaludnionym krajem w Europie. Wraz z utworzeniem przez Ferdynanda Lassalle powszechnego niemieckiego związku robotniczego w roku 1863 w Lipsku Saksonia staje się centrum niemieckiego ruchu robotniczego.

1866 Podczas »niemieckiej« wojny (wojna prusko-austriacka) Saksonia przegrywa jako sojusznik Austrii i wskutek tego przystępuje do Związku Północnoniemieckiego.

1871 Saksonia staje się częścią nowo utworzonej Rzeszy Niemieckiej i m.in. oddaje swoją suwerenność pocztową.

26. marca 1872 Proces o zdradę stanu przeciwko przywódcom ruchu socjaldemokratycznego,  Augustowi Bebelowi i  Wilhelmowi Liebknechtowi kończy się wyrokami skazującymi na 2 lata pobytu w twierdzy.

15. kwietnia 1873 W drodze ustawy zostaje stworzony krajowy konsystorz jako niezależny, najwyższy urząd kościoła ewangelicko-luterańskiego. Stawia on swoje pierwsze kroki w celu oddzielenia Kościoła od państwa, podczas gdy Kościół katolicki dalej jest poddany państwu.

29. października 1873 W Pillnitz umiera król Johann. Na tronie zasiada jego najstarszy syn Albert (1873-1902), utrzymujący kontakty z cesarzami Niemiec i Austrii, Wilhelmem II i Franciszkiem Józefem oraz z najważniejszymi pruskimi mężami stanu, O. von Bismarckiem i H. von Moltke.

10. stycznia 1874/ 1877 Wybór Augusta Bebela, Wilhelma Liebknechta i siedmiu innych socjaldemokratów do parlamentu Rzeszy.

1878 - 30. września 1890 Nielegalna działalność SPD wskutek zakazu wprowadzonego przez ustawę o socjalistach.

1. października 1879 Sąd Rzeszy z siedzibą w Lipsku zostaje najwyższym sądem Rzeszy Niemieckiej.

1870-1900 Saksonia coraz bardziej staje się wiodącym niemieckim krajem uprzemysłowionym. 58% ludności jest zatrudniona w przemyśle (średnia w całych Niemczech: 39%), 14% (25%) w handlu i 15% (36%) w rolnictwie.

1891 Wybory do lokalnego parlamentu pomimo obowiązującego cenzusu prawa wyborczego wygrywają socjaldemokraci.

28. marca 1896 W drodze ustawy parlamentu krajowego wprowadzone zostaje powszechne, pośrednie, trójklasowe prawo wyborcze.

19. czerwca 1902 W Sybillenort na Śląsku umiera król Albert. Na tronie zasiada jego brat Georg (1902-1904).

1903 Wybory do parlamentu Rzeszy, 22 miejsca z 23 obsadzają socjaldemokraci.

15. października 1904 W Pillnitz umiera król Georg. Na tronie zasiada jego najstarszy syn Fryderyk August III (1904-1918).

25. stycznia 1909 W drodze nowej ustawy wyborczej (obowiązująca od 5. maja) trójklasowe prawo wyborcze zostaje zastąpione przez zasadę większości głosów (maks. 4 głosy według wykształcenia, posiadania i wieku).

18. października 1913 W Lipsku, w obecności króla Saksonii, cara Rosji Mikołaja II oraz innych monarchów następuje uroczyste odsłonięcie pomnika Bitwy Narodów.

1. sierpnia 1914 Wraz z wybuchem I wojny światowej cała saksońska armia pod dowództwem Maxa von Hausena zostaje wysłana na front jako 3. Armia Niemiecka i bierze udział m.in. w bitwie nad Marną (5.-12. września 1914). Ogólny bilans wojny dla Saksonii: spośród 750.000 żołnierzy 210.000 ginie, a 19.000 uznaje się za zaginionych.

1. maja 1916 Demonstracje pokojowe i strajki w Dreźnie, Lipsku i Pirnie, później także w Chemnitz.

Luty 1918 Pod wpływem »Grupy Spartakusa« od stycznia organizowane są strajki na całym obszarze Rzeszy. W lutym dochodzi do nich także w Dreźnie i Lipsku. Król Fryderyk August III opowiada się za rokowaniami pokojowymi, przez co wchodzi w konflikt z naczelnym dowództwem armii.

5. listopada 1918 Dotychczasowy minister sprawiedliwości Rudolf Heinze przejmuje rząd po ustąpieniu wszystkich ministrów (23.-26. października). Dzień później 3000 żołnierzy z koszar lotniczych w Großenhain wybiera pierwszą radę żołnierską jako organ antywojenny.

8. listopada 1918 Masowe demonstracje m.in. w Dreźnie, kolejne rady robotnicze i żołnierskie tworzą się w Lipsku i Chemnitz. Następnego wieczoru demonstranci zajmują generalne dowództwo armii, prezydium policji oraz budynek rządu. Król udaje się do zamku Moritzburg po tym jak władzę przejmują rady robotnicze i żołnierskie składające się z członków Niezależnej Socjaldemokratycznej Partii Niemiec oraz Grupy Spartakusa.

10. listopada 1918 Nowoutworzona Zjednoczona Robotnicza i Żołnierska Rada Rewolucyjna (prawica, centrum, SPD) ogłasza detronizację króla i koniec monarchii. W cyrku Sarrasani Herrmann Fleißner (SPD) ogłasza owstanie republiki.

13. listopada 1918 Formalne ustąpienie Fryderyka Augusta III na zamku Guteborn.

Marginalspalte


Illustration

© Institution