1. Navigation
  2. Inhalt
  3. Herausgeber
Inhalt

Kubłanje a wědomosć

Što ma kubłanska politika z wuwićom wobydlerstwa činić?

Wjele. Přetož w pomjeńšowacej so a zdobom so zestarjacej towaršnosći wotwisuje zawěsćenje našeho derjeměća wot wědy a wukubłanja kóždeho jednotliwca. Inwesticija do hłowow abo tak mjenowany humany kapital nabywatej za hospodarstwo a towaršnosć na wuznamje.

Přez wuwiće wobydlerstwa wurostu wulke wužadanja, ale tež swobodne rumy za noworjadowanje. Tak móže so zaměrne kubłanje najmłódšich prjedy započeć. W pěstowarni a šuli maja so zakłady za cyłožiwjenske wuknjenje kłasć. Tute zakłady maja so na wysokich šulach a w powołanskim wukubłanju běžnje pohłubšić. Dokelž so poskitk na kwalifikowanych dźěłowych mocach pomjeńšuje, bywa tež powołanske dalekubłanje młódšich a staršich dźěłopřijimowarjow wažniše. Předewzaća dyrbja ze zamołwitosće za přichod wjace do překubłanjow a dalekubłanjow swojich sobudźěłaćerjow inwestować.

Kajki wliw ma demografiska změna na saksku šulsku krajinu?

Ličby šulerjow su w Sakskej w poslednich lětach wuraznje spadnyli, we wobłuku srjedźnych šulow a gymnazijow su nimale na połojcu wróćo šli. Na to dyrbješe Swobodny stat Sakska mjez 1990 a 2005 reagować a něhdźe 800 šulow zawrěć.

Šulska syć w Sakskej je z tym nětko do dalokeje měry stabilna. Zakładne šule a gymnazije su dramatiski spad ličby porodow přewinyli. Wobrazowje rěčane je šulska syć nětko šěršo wokata, ale krućiša, přetož zbywace šule maja šansu, wjace hač dotal skićeć: Wjace mnohostronskosće w šulskich a zwonkašulskich poskitkach a wjace kwality přez zaměrne zasadźowanje wučerjow, ale tež spěchowanskich srědkow za twar šulow. Derje wuhotowane powołanskošulske centry pokazuja při tym směr. Šulska syć pak měła tež tak plećena być, zo njepřińdźe k njeznjesliwje dołhim šulskim pućam. Tu su wokrjesy a gmejny wužadane, zmysłapołne a praktikabelne wupuće pytać.

Što woznamjenja »wuknjenje přez cyłe žiwjenje«?

Cyłožiwjenske wuknjenje přełama dotal zwučene kubłanske struktury a wotběhi kubłanskeho puća, kotrež so husto z wotzamknjenjom šulskeho abo wysokošulskeho časa jako skónčene wobhladowachu. Ze spadowacymi ličbami wosobow w dźěłakmanej starobje nabywa běžne wobnowjenje wědy za čas dźěłoweho žiwjenja stajnje wjetšu hódnotu. Cyłožiwjenske wuknjenje sćěhuje při tym zaměr, zo móžeja starši ludźo runje tak produktiwni być kaž młódši, hdyž su motiwowani a swoju wědu na najnowšim stawje dźěrža.

Tohodla zwjaza cyłožiwjenske wuknjenje kubłanske wobłuki předšulskeho kubłanja, šule, powołanskeho dalekubłanja, wysokeje šule kaž tež powšitkowneho a powołanskeho dalekubłanja a móže na př. nawrót do kubłanja abo certifikowanje w powołanju zdobytych kmanosćow woznamjenjeć.

Kak móžeja so wysoke šule a uniwersity na wuwiće wobydlerstwa nastajić?

»Porodny doł« na spočatku 1990tych lět dosćehnje tuchwilu wysoke šule a uniwersity. Mjeńša ličba sakskich abiturientow nješkodźi wšak wysokim šulam a uniwersitam w tej měrje kaž šulam, dokelž so ličba studijnych započatkarjow tež wot dalšich faktorow kaž studijnych nachilenjow a ličby zapadoněmskich a wukrajnych studentow wobwliwuje.

Hišće bóle hač w zašłosći dyrbja wysoke šule a uniwersity tohodla atraktiwny a wubědźowanjakmany poskitk přihotować, zo bychu studentow přićahowali. Nimo toho budźeja swoje wusměrjenje tak wuhotować dyrbjeć, zo so wjace studentow w tych předmjetach wukubłuje, w kotrychž wobsteji wjetša potrjeba na fachowych mocach.

Kajke efekty ma demografiska změna na inowaciju?

Móžno, zo maja starši přistajeni tež wosłabjowace wuskutki na inowacisku móc hospodarstwa resp. załožićelstwo eksistency. Dołhodobnje woznamjenja to, zo trjebaja so dale a bóle wyšehódnotne kwalifikacije a zo dyrbi so inowaciski potencial staršich sobudźěłaćerjow zaměrnišo wotkrywać a sylnišo wužiwać

Marginalspalte


Illustration

© Institution