1. Navigation
  2. Inhalt
  3. Herausgeber
Inhalt

Narěč sakskeho ministerskeho prezidenta Stanisława Tilicha na swjedźenskim zarjadowanju »100 lět Domowina« dnja 13. oktobra 2012 we Wojerecach

sakskeho ministerskeho prezidenta Stanisława Tilicha

sakskeho ministerskeho prezidenta Stanisława Tilicha
(© Jurij Helgest / Stiftung für das sorbische Volk)

– Płaći rěčane słowo –

Narěčenja

W mjenje sakskeho statneho knježerstwa a za Swobodny stat Saksku gratuluju Domowinje k jeje 100lětnemu wobstaću. Za mnje je samozrozumliwe, zo sym dźensa tu mjez Wami, zo bychmy zhromadnje swjećili! Wjeselu so hnydom trójce: Jako Serb, jako sakski staćan a jako sakski ministerski prezident.

100lětne wobstaće wšak samo na sebi hišće žana zasłužba njeje. Što pak tutón jubilej tajki wosebity čini? Sakska ma wšitkim z dobrej domiznu być. Sakska wustawa to jasnje zwuraznja: Je z nadawkom Swobodneho stata, serbsku rěč a kulturu škitać a ju spěchować.

Domowina zastupuje zajimy Serbow hižo wo něšto dlěje  hač mamy našu młodu wustawu Sakskeje. Domowina njerěka jenož „domizna“, wona bě z časa swojeho załoženja 1912 – a je to do dźensnišeho – wójmidło Serbow we Łužicy a w cyłym swěće. Je zhromadny koordinaciski dypk, kotryž nam pomha, našu zhromadnu identitu zachować. Z tym twori wažny dźěl našeje zhromadnosće.

Tola chcył  tež cyle jasnje prajić: Jubileje njejsu k tomu, zo by čłowjek wotpočnył, ale namołwjeja nas, zo bychmy přichod tworili.

Statne zrěčenje, na kotrehož zakładźe so Załožba za serbski lud załoži, kaž tež financowanske dojednanje běštej měznikaj za Serbow a bywatej nadal widźomny wuraz angažementa třoch wobdźělenych partnerow: Swobodneho stata Sakska, Kraja Braniborskeje a Zwjazka.

Serbski muzej je wažny, ale my Serbja njesłušamy do muzeja! A dołhož smy jako Serbja žiwi, sposrědkujemy sami najlěpše wopodstatnjenje za tute spěchowanje. Za mnje tuž płaći: My Serbja mamy sami a přeco zaso wotnowoty njezlemitu wolu wuwiwać, zo bychmy sej našu kulturu a rěč žiwu zachowali. Njedosaha, sej na niši jako »narodna mjeńšina« přijomnje sčinić. Mamy swoju serbskosć kóždy dźeń znowa žiwi być – ju z nowym žiwjenjom pjelnić.

Wuměnjenja za to su tak dobre kaž nihdy do toho. Naši prjedownicy hižo před wjace hač 1.000 lětami we Łužicy sydlachu. Přez mnohe doby našich stawiznow mějachmy móžnosć, so poměrnje swobodnje a »njemyleni« rozwiwać. To so kónc 19. lětstotka najprjedy w Delnjej Łužicy, potom pak tež w Hornjej Łužicy změni. Represije a ćišć asimilacije docpěchu swój wjeršk ze zakazom serbšćiny na šulach.

Tute wuwiće bu skónčnje z nastorkom za załoženje Domowiny jako třěšny zwjazk 1848/49 nastatych serbskich zwjazkow. A wot 1912 sem słuša tutón nastork załoženja k jeje sebjezrozumjenju. Stawizny hač do 1989 běchu jara wotměnjawe: Po potłóčowanju za čas nacionalsocializma slědowachu spřećiwjenje a glajchšaltowanje  kaž tež pasiwnosć mnohich (Serbow) w slědowacych lětdźesatkach. Naležny narok na zastupowanje serbskich zajimow pak wosta.

Přewrót 1989 a němska jednota lěto pozdźišo stej tež »serbski swět« na hłowu stajiłoj. Nastupi nowy čas, kotrehož wulke poselstwo bě swoboda. Wot 1990 płaći: Móžnosće rozwića Serbow njeběchu nihdy wjetše. A proces wobnowjenja Domowiny twori zhromadny zakład.

W prěnich 80 lětach bě wupokazany zaměr, přećiwo ćišćej a nadmocy stata wobstać.
Dźensa staja so porno tomu prašenje: »Što z nowej swobodu započinamy?« A tuta nowa swoboda so čile wužiwa. W prjedawšich časach Serbja, swobodu pytajo, wupućowachu. Dźensa pytaja Serbja swoje zbožo po wšěm swěće, dokelž jim to swoboda zmóžnja. Tola zachowaja zwisk k domiznje a so tež zaso nawróćeja. To widźu sam na swojich dźěćoch. Za nje płaći: Wostanu z domiznu zwjazany, wšojedne, hdźe runje sym.

Při předstajenju jubilejneje listoweje znamki »100 lět Domowina« z motiwom ptačeho kwasa so mi jedna mysl wuwědomi: Ze sroku a hawronom je to kaž ze swobodu a zamołwitosću. Hakle w zhromadnosći wobeju móžemy sej jako Serbja swoju identitu zachować. A to woznamjenja, zo dyrbi so tež Domowina přeco zaso sama prašeć: Kotre ćežišća chcemy sej z našim dźěłom za serbsku kulturu a rěč – a wosebje: za ludźi – stajić? Kak sej atraktiwnosć zachowamy?

Česćeni přitomni!

Hdyž zwěsćamy, zo wužiwanje rěče a přiswojenje serbšćiny zaso přiběratej, potom to rěka, zo su pěstowarnje a šule dobre a wuspěšne dźěło wukonjeli. To pak zdobom tež wo tym swědči, zo su so starši wědomje za to rozsudźili a zo swoje dźěći podpěruja. Sym to sam na sebi pytnył: Dwurěčnosć je hižo hódnota sama za so, je kubło, z kotrymž móža dźěći a młodostni z Łužicy pozdźišo raz něšto započeć, to je něšto, štož jich dale přinjese. Serbšćina je mi samomu móst k pólšćinje a čěšćinje, sprěnja rěčnje, ale tež do wuchodneje Europy scyła. Štóž je sej swojich korjenjow wědomy, tolerantnje a sebjewědomje přez kromu swojeho talerja hlada. Runje tole móžachmy při Europeadźe, koparskich mišterstwach narodnych mjenšinow dožiwić, kotrež smy my — Łužiscy Serbja — 2012 wuhotowali a kiž so po wšej Europje z kedźbnosću honorowachu.

»Jednota we wšelakorosći« – to njeje hižo hołe słowo, ale žiwa woprawdźitosć: To płaći za Němsku w Europje, to płaći za Saksku a Braniborsku w Zwjazkowej republice, a to płaći za Serbow w Sakskej a Braniborskej: Serbja su njeparujomny dźěl tuteje wšelakorosće. Mój wosobinski wuspěch za Serbow je njeprějomnje to, zo bě z mojim nastupom jako sakski ministerski prezident kóždemu wobydlerjej Sakskeje jasne: Tež Serbja su Saksojo!

Česćene knjenje a česćeni knježa!

Sakska je Serbam na dobro a Serbja su Sakskej na dobro! A tole je tež přičina, kotrejež dla so Swobodny stat Sakska zhromadnje ze swojim susodom Braniborskej a ze Zwjazkom za Serbow zasadźuje. Swobodny stat a sakske statne knježerstwo swoje zawjazki napřećo Serbam chutnje bjerjetaj. Sakska budźe financowanje Załožby za serbski lud zhromadnje z Braniborskej a Zwjazkom tež w přichodźe a cyle konkretnje po lěće 2013 dale garantować. Přetož tute financowanje njeje jenož nadawk Sakskeje: To je zhromadny zawjazk wšitkich třoch wobdźělenych partnerow. A z tym damy serbskej rěči a kulturje přichod.

To so zadani: Hdyž poskićuje Škleńčana manufaktura w Drježdźanach nětko wodźenja w serbšćinje, móžemy rjec, zo je so w zašłych lětach woprawdźe něšto hibało! Tuž sym sej wěsty, zo dźensniši dźeń jako zakónčenje jubilejneho lěta čiłe znamjo wuprudźa, zo su Serbja žiwi. A to z Wojerec, z města, kotrež Delnju a Hornju Łužicu zwjaza a w kotrymž bu Domowina załožena.

Wutrobny dźak!